Bước sang năm 2026, kinh tế Việt Nam tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, các chỉ báo vĩ mô cho thấy nền kinh tế đã rời khỏi giai đoạn mở rộng dễ dãi và đang bước vào pha chọn lọc, nơi chất lượng tăng trưởng, hiệu quả sử dụng vốn và năng lực quản trị trở thành yếu tố quyết định.
Trong bối cảnh đó, việc đọc hiểu kinh tế không nên chỉ dừng ở câu hỏi tăng trưởng nhanh hay chậm, mà cần đi sâu hơn vào bản chất: tăng trưởng được tạo ra từ đâu, được duy trì bằng nguồn lực nào và rủi ro tiềm ẩn nằm ở đâu trong cấu trúc vốn của doanh nghiệp và nền kinh tế.
Nội dung
Trụ cột tăng trưởng: Sản xuất và đầu tư tiếp tục dẫn dắt
Sản xuất công nghiệp tiếp tục đóng vai trò là động lực chính của nền kinh tế. Tháng 01/2026, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 21,5% so với cùng kỳ, trong đó khu vực chế biến – chế tạo tăng 23,6%. Đây là mức tăng rất cao cho tháng đầu năm, phản ánh sự cải thiện rõ rệt của đơn hàng và hoạt động sản xuất, đặc biệt trong các ngành hướng tới xuất khẩu.
Song song với đó, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tiếp tục được giải ngân ổn định. FDI thực hiện đạt khoảng 1,68 tỷ USD, tăng 11,3% so với cùng kỳ, trong đó 82,5% tập trung vào lĩnh vực chế biến – chế tạo. Đây là mức giải ngân cao nhất của tháng Một trong nhiều năm trở lại đây, cho thấy niềm tin dài hạn của nhà đầu tư quốc tế vào năng lực sản xuất và vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ở góc độ tài khóa, thu ngân sách Nhà nước đạt 370,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 14,7% dự toán năm và tăng 20,4% so với cùng kỳ, phản ánh sự phục hồi của hoạt động sản xuất – kinh doanh và thương mại ngay từ đầu năm.
Tổng thể, tăng trưởng hiện tại mang tính dẫn dắt bởi cung và đầu tư, tạo dư địa cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, logistics, hạ tầng công nghiệp và các mô hình kinh doanh gắn với tài sản vận hành thực.
Độ lệch tăng trưởng: Sản xuất đi trước, tiêu dùng theo sau
Trong khi sản xuất và đầu tư tăng mạnh, tiêu dùng nội địa phục hồi chậm hơn. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 01/2026 đạt 632,4 nghìn tỷ đồng, tăng 9,3% so với cùng kỳ, tương đương 6,3% nếu loại trừ yếu tố giá. Mức tăng này tích cực, nhưng thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng của sản xuất công nghiệp.
Hoạt động ngoại thương phản ánh rõ chu kỳ này. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 88,16 tỷ USD, trong đó nhập khẩu tăng mạnh do nhu cầu nguyên vật liệu và tư liệu sản xuất, khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu 1,78 tỷ USD trong tháng đầu năm.
Sự chênh lệch giữa tốc độ mở rộng sản xuất và khả năng hấp thụ của cầu nội địa cho thấy nền kinh tế đang tăng trưởng theo hướng có độ lệch nhất định. Trong bối cảnh đó, các quyết định mở rộng dựa nhiều vào đòn bẩy tài chính hoặc kỳ vọng cầu nội địa tăng nhanh cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Quản trị dòng tiền, vòng quay vốn và hiệu quả sử dụng tài sản trở nên quan trọng hơn so với việc theo đuổi tốc độ doanh thu ngắn hạn.
Môi trường vĩ mô: Tăng trưởng đi kèm kỷ luật tiền tệ
Môi trường tiền tệ và tài chính cho thấy các ràng buộc rõ ràng hơn so với giai đoạn trước. Áp lực tỷ giá vẫn hiện hữu, trong khi chính sách tiền tệ được điều hành theo hướng thận trọng nhằm cân bằng giữa ổn định vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng. Thanh khoản hệ thống không còn dư thừa, và nguồn vốn trong nền kinh tế đang được phân bổ có chọn lọc hơn.
Tăng trưởng tín dụng được đặt mục tiêu ở mức cao, song tốc độ tăng tiền gửi chậm lại buộc hệ thống ngân hàng phải gia tăng huy động vốn trung và dài hạn. Điều này cho thấy chi phí vốn và yêu cầu về chất lượng tín dụng đang trở nên khắt khe hơn.
Trong bối cảnh này, nền kinh tế không rơi vào trạng thái thắt chặt mạnh, nhưng cũng không còn điều kiện “tiền rẻ” trên diện rộng. Doanh nghiệp có cấu trúc tài chính yếu, phụ thuộc lớn vào vốn vay ngắn hạn sẽ chịu áp lực sớm hơn, trong khi doanh nghiệp có bảng cân đối lành mạnh và dòng tiền vận hành ổn định sẽ có lợi thế rõ rệt.
Thị trường tài chính: Pha phân hóa và chọn lọc cơ hội
Trên thị trường tài chính, xu hướng tăng dài hạn chưa bị phá vỡ, nhưng các nỗ lực bứt phá gần đây không đi kèm sự ủng hộ đủ mạnh của dòng tiền và nhanh chóng điều chỉnh. Điều này cho thấy thị trường đã bước sang pha phân hóa, nơi không phải mọi doanh nghiệp đều hưởng lợi từ tăng trưởng chung.
Giai đoạn hiện tại không còn phù hợp với chiến lược đầu tư theo chỉ số, mà đòi hỏi cách tiếp cận chọn lọc hơn, tập trung vào nền tảng tài chính, khả năng tạo dòng tiền thực và vị thế cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp.
Kết luận
Kinh tế Việt Nam đầu năm 2026 vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, nhưng đã bước vào pha chọn lọc rõ ràng hơn. Trong giai đoạn này, chiến lược quan trọng hơn tốc độ, và kỷ luật vốn trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi cho cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư.
Câu hỏi trọng tâm không còn là “có tăng trưởng hay không”, mà là doanh nghiệp đang ở vị thế nào để đón dòng vốn phù hợp trong một môi trường vốn ngày càng được phân bổ có chọn lọc. Những doanh nghiệp chuẩn bị tốt về quản trị, tài chính và chiến lược sẽ có khả năng tiếp cận vốn, đối tác và cơ hội tăng trưởng bền vững cao hơn.
Trong bối cảnh đó, EPS Investing đồng hành cùng doanh nghiệp và nhà sáng lập thông qua các hoạt động đánh giá mức độ sẵn sàng đầu tư (Investment Readiness), rà soát cấu trúc tài chính – quản trị – chiến lược, cũng như tư vấn 1:1 cho Founder/CEO trong các quyết định then chốt về tăng trưởng, tái cấu trúc và huy động vốn. Các cuộc trao đổi được thiết kế theo hướng chuyên sâu, bảo mật và gắn chặt với bối cảnh thực tế của từng doanh nghiệp, nhằm hỗ trợ quá trình ra quyết định trong giai đoạn kinh tế đang phân hóa.
EPS Investing
Tư vấn Tái cấu trúc · Huy động vốn · M&A
Nguồn số liệu: Cơ quan Thống kê Quốc gia