Báo cáo 2025 về Những Rào Cản Thương Mại Nước Ngoài

Những rào cản Thương mại

Báo cáo “Ước tính Thương mại Quốc gia 2025 về Những Rào cản Thương mại Nước ngoài” (National Trade Estimate Report on Foreign Trade Barriers – NTE 2025) là tài liệu thường niên do Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố. Mục tiêu của báo cáo là xác định các rào cản thương mại lớn đối với hàng hóa và dịch vụ của Hoa Kỳ trên khắp thế giới, đồng thời thúc đẩy đối thoại để cải thiện môi trường đầu tư, thương mại tự do và công bằng. Bản tóm tắt dưới đây tập trung toàn bộ phần liên quan đến Việt Nam trong báo cáo NTE 2025 do EPS Investing biên dịch.

Bối cảnh

Quan hệ thương mại Hoa Kỳ – Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ trong hai thập kỷ qua. Bắt đầu từ Hiệp định Thương mại Song phương (BTA) năm 2001, đến việc ký kết Hiệp định Khung về Thương mại và Đầu tư (TIFA) vào tháng 6 năm 2007, hai nước đã thiết lập các cơ chế hợp tác song phương nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thương mại hai chiều. Tuy nhiên, trong quá trình hội nhập, Việt Nam vẫn duy trì một số chính sách gây quan ngại cho doanh nghiệp Hoa Kỳ.

Chính sách nhập khẩu và các rào cản liên quan

Thuế quan và chính sách thuế

Mức thuế suất tối huệ quốc (MFN) trung bình của Việt Nam năm 2023 là 9,4%, với mức thuế trung bình 17,1% cho sản phẩm nông nghiệp và 8,1% cho sản phẩm phi nông nghiệp. Mặc dù phần lớn hàng hóa Hoa Kỳ vào Việt Nam chịu thuế dưới 15%, các sản phẩm như thực phẩm chế biến, bánh kẹo, cà chua hộp, máy in phun và thép không gỉ lại đối mặt với thuế suất cao hơn, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Hoa Kỳ.

Bên cạnh đó, Việt Nam áp dụng Luật số 106/2016/QH13, thay đổi căn cứ tính thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có cồn từ giá nhập khẩu sang giá bán ra, tạo thêm gánh nặng cho nhà nhập khẩu so với nhà sản xuất nội địa.

Hạn chế phi thuế và cấm nhập khẩu

Một số mặt hàng bị cấm nhập khẩu vào Việt Nam bao gồm: đồ chơi trẻ em độc hại, thiết bị điện tử đã qua sử dụng, động cơ đốt trong cũ, phần mềm và thiết bị mã hóa chưa được cấp phép, thiết bị y tế tân trang và các sản phẩm văn hóa. Các điều kiện nhập khẩu thiết bị CNTT đã qua sử dụng được quy định trong Quyết định 18/2016/QĐ-TTg, cho phép nhập khẩu trong các trường hợp cụ thể như chuyển dây chuyền sản xuất hoặc phục vụ kiểm tra hệ thống.

Thủ tục hải quan và thuận lợi hóa thương mại

Các doanh nghiệp Hoa Kỳ phản ánh tình trạng chậm trễ trong thông quan hàng hóa, đặc biệt khi có tranh chấp về mức thuế, phân loại hàng hóa. Việt Nam đã thực hiện Hiệp định Thuận lợi hóa Thương mại của WTO từ cuối năm 2022, cho phép tách việc giải phóng hàng khỏi việc xác định nghĩa vụ thuế, tuy nhiên triển khai thực tế còn chưa đồng đều.

Rào cản trong dược phẩm, thiết bị y tế và nhiên liệu sinh học

Đăng ký thuốc nhập khẩu

Nghị định 54/2017/NĐ-CP và Thông tư 08/2022/TT-BYT quy định yêu cầu đăng ký thuốc, giấy chứng nhận CPP và các điều kiện kho bãi. Mặc dù đã có cải tiến, việc yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự đối với CPP điện tử gây khó khăn đáng kể cho doanh nghiệp. Để tháo gỡ ách tắc hồ sơ, Quốc hội ban hành Nghị quyết 80/2023/QH15 và Bộ Y tế ban hành Thông tư 55/2024/TT-BYT cho phép các giấy phép lưu hành thuốc hết hạn được tiếp tục sử dụng trong giai đoạn chờ gia hạn.

Thiết bị y tế

Nghị định 4/2025/NĐ-CP gia hạn hiệu lực giấy phép nhập khẩu đến 30/6/2025, đồng thời quy định việc xử lý các hồ sơ đang chờ. Chính phủ đang chuẩn bị ban hành luật mới để thay thế toàn bộ hệ thống pháp lý liên quan đến quản lý thiết bị y tế.

Ethanol

Việt Nam hiện chỉ cho phép pha 5% ethanol vào một loại xăng. Hoa Kỳ đề nghị mở rộng tỷ lệ lên 10% (E10) cho tất cả các loại xăng, đồng thời giảm thuế ethanol để đảm bảo cạnh tranh công bằng.

Rào cản kỹ thuật và kiểm dịch thực vật (SPS)

Ghi nhãn hàng hóa

Nghị định 111/2021/NĐ-CP yêu cầu ghi nhãn chi tiết hơn, bổ sung thông tin theo từng nhóm sản phẩm. Nhiều nhà nhập khẩu phản ánh khó khăn do phân loại không thống nhất và thiếu rõ ràng trong hướng dẫn thực thi.

Kiểm định sản phẩm công nghệ thông tin và truyền thông (ICT)

Từ năm 2022, Việt Nam yêu cầu kiểm định nội địa đối với các thiết bị ICT, không công nhận báo cáo quốc tế. Dự thảo QCVN 134:2024/BTTTT áp dụng cho điện thoại di động có quy định về mức hấp thụ năng lượng (SAR), gây lo ngại về khả năng đáp ứng kỹ thuật và thời gian chuyển đổi quá ngắn.

Biến đổi gen và sản phẩm nông nghiệp

Năm 2023, Việt Nam nối lại việc tiếp nhận hồ sơ biến đổi gen sau thời gian dài tạm ngưng. Trong năm 2024, ba giống ngô lai được phê duyệt thương mại hóa. Hoa Kỳ tiếp tục vận động rút ngắn thời gian xét duyệt cho các giống mới.

Thực phẩm nhập khẩu

Nghị định 15/2018/NĐ-CP đơn giản hóa thủ tục nhưng cách hiểu giữa các bộ ngành không thống nhất, đặc biệt về định nghĩa “sản phẩm chế biến”. Việt Nam đang rà soát lại toàn diện Luật An toàn Thực phẩm trong giai đoạn 2023–2025.

Sản phẩm nội tạng và thịt gia cầm

Dù Việt Nam đã dỡ bỏ lệnh cấm nội tạng trắng từ 2013, đến nay chưa phê duyệt thêm cơ sở mới của Hoa Kỳ. Việc phê duyệt cơ sở thịt, gia cầm vẫn chậm do yêu cầu quá mức chi tiết. Thông tư 4/2024 về kiểm nghiệm động vật còn nhiều điểm gây khó hiểu trong thực thi.

Đấu thầu Chính phủ

Luật Đấu thầu 2023 ưu tiên hàng hóa nội địa trong mua sắm công. Việt Nam vẫn là quan sát viên của Hiệp định Đấu thầu Chính phủ (GPA) của WTO và chưa cam kết tham gia.

Sở hữu trí tuệ (IP)

Việt Nam tiếp tục nằm trong danh sách theo dõi của Báo cáo Đặc biệt 301. Các vấn đề nổi bật gồm:

  • Thiếu hiệu quả trong thực thi quyền IP.
  • Vi phạm bản quyền trực tuyến và tại các chợ truyền thống.
  • Trung tâm thương mại Saigon Square bị liệt kê là điểm nóng về hàng giả.
  • Chưa có biện pháp hình sự mạnh tay đối với vi phạm bản quyền.
  • Hạn chế trong bảo vệ dữ liệu thử nghiệm ngành dược và thông tin mật.

Rào cản trong lĩnh vực dịch vụ

Dịch vụ OTT và truyền hình

Nghị định 71/2022 yêu cầu nhà cung cấp nước ngoài phải xin phép hoặc liên doanh để cung cấp dịch vụ OTT tại Việt Nam. Điều này ảnh hưởng lớn đến các nền tảng Hoa Kỳ. Một số đã rút khỏi thị trường.

Dịch vụ tài chính và ngân hàng

Nhà đầu tư nước ngoài được phép nắm giữ tối đa 30% cổ phần ngân hàng cổ phần, nhưng với điều kiện ràng buộc chặt chẽ. Luật Tổ chức tín dụng sửa đổi 2024 giảm giới hạn sở hữu của tổ chức xuống 10%, ảnh hưởng đến dòng vốn nước ngoài vào hệ thống ngân hàng.

Dịch vụ thanh toán

NAPAS là đơn vị gần như độc quyền xử lý giao dịch thanh toán nội địa. Thông tư 28/2021 yêu cầu mọi giao dịch POS phải đi qua NAPAS, bao gồm cả thẻ quốc tế, gây bất lợi cho doanh nghiệp Hoa Kỳ.

Thương mại điện tử và dữ liệu

Luật An ninh mạng

Luật An ninh mạng 2018 và Nghị định 53/2022 yêu cầu lưu trữ dữ liệu người dùng Việt Nam trong nước và thành lập văn phòng đại diện. Điều này làm tăng chi phí vận hành của các công ty nước ngoài.

Quản lý nội dung số

Nghị định 147/2024 thay thế các quy định cũ, áp dụng thêm yêu cầu kiểm duyệt nội dung và lưu trữ dữ liệu trong nước. Một số nền tảng Hoa Kỳ phản ánh quy định chồng chéo, không rõ ràng.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân

Nghị định 13/2023 thiếu hướng dẫn cụ thể về đối tượng và phạm vi áp dụng. Dự thảo Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân sẽ được trình Quốc hội tháng 11/2025. Luật Dữ liệu (2024) đã thông qua theo quy trình rút gọn.

Giao dịch điện tử

Luật 20/2023 và Nghị định 48/2024 chưa công nhận chữ ký số và dịch vụ chứng thực xuyên biên giới, tạo rào cản cho hoạt động của tổ chức tài chính toàn cầu.

Đầu tư và môi trường pháp lý

Việt Nam vẫn hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong các lĩnh vực chiến lược như ngân hàng, hạ tầng mạng, viễn thông. Nghị định 31/2021 và Luật Viễn thông sửa đổi mở rộng định nghĩa dịch vụ chịu điều chỉnh, bao gồm OTT và điện toán đám mây. Nghị định 163/2024 quy định rõ nghĩa vụ lưu trữ dữ liệu, bảo mật, thông báo với nhà cung cấp dịch vụ hạ tầng số nước ngoài.

Môi trường và chuỗi cung ứng gỗ

Hoa Kỳ điều tra theo Mục 301 về nhập khẩu gỗ bất hợp pháp. Thỏa thuận Gỗ ký tháng 10/2021 giữa hai nước đặt ra cam kết loại bỏ gỗ trái phép khỏi chuỗi cung ứng. Hai bên đã tổ chức nhiều hội thảo trong năm 2024 để nâng cao năng lực thực thi.

Các rào cản thương mại khác

Doanh nghiệp Hoa Kỳ lo ngại về sự thiếu minh bạch trong ban hành chính sách, đặc biệt do thẩm quyền chồng chéo giữa các bộ ngành. Bên cạnh đó, Việt Nam áp dụng thuế xuất khẩu (1%–40%) với các mặt hàng có hơn 51% giá trị từ tài nguyên thiên nhiên như khoáng sản, gỗ, dầu thô, kim loại quý…

Kết luận

Báo cáo NTE 2025 ghi nhận nỗ lực cải cách của Việt Nam nhưng cũng nhấn mạnh nhiều rào cản thương mại quan trọng vẫn còn tồn tại. Hoa Kỳ sẽ tiếp tục đối thoại với Việt Nam nhằm cải thiện môi trường đầu tư, tăng cường minh bạch và thúc đẩy thương mại hai chiều phát triển bền vững.

Tải báo cáo

Báo cáo khác